Manitas de Plata , merci..
Mijn gitaarheld uit begin jaren zeventig is op 5 november 2014 overleden. Hij werd 93 jaar.
De eerste flamencogitaar klanken die ik ooit hoorde kwamen uit de gitaar van Manitas de Plata. Ik was meteen compleet verkocht.
Het was zo rond mijn tiende jaar dat ik thuis bij mijn goede vriend Bert, Manitas’ platen (Lp’s) voor het eerst hoorde. Zijn vader en vriend Frits (+) was een grote fan van Manitas de Plata en Django Reinhardt. We luisterden dan ook regelmatig naar hun muziek wanneer we van school kwamen. Vanaf dat moment moest en zou ik ook flamencogitaar leren spelen.
In die tijd was het zo een beetje het enige goede boek dat er voor zelfstudie op flamencogitaargebied was, het rode boek van Ivor Mairants (met LP), een soort bijbel voor flamencogitaar aficionados. Hieruit heb ik samen met m’n vriend Joep (+) m’n eerste falsetas geleerd.
Het is nu bijna niet meer voor te stellen maar in die tijd hadden we slechts twee TV zenders, twee radiozenders (Hilversum 1 en 2) en Radio Veronica. In een tijd zonder Youtube, FB en internet, behoorde je, als je flamencogitaar speelde, echt tot een van de zeer weinigen! Dat hield in dat er weinig bronnen waren waaruit je kon putten en er waren al helemaal geen leraren. In dat tijdsbeeld en in dat spectrum bezien was de kennismaking met de virtuoze gitaarklanken van Manitas een kennismaking die mijn adem deed stokken, van een andere wereld. Zoiets had ik nog nooit gehoord. Dit rauwe pure ‘droge’ cypres geluid raakte me diep in mijn hart en zou (naar later bleek) van
invloed zijn op m’n verdere leven.
Een persoonlijke herinnering aan Manitas.
Ik was vijftien toen ik samen met mijn tante Bep naar een nachtconcert van Manitas ging, dat plaats vond in het Concertgebouw van Amsterdam en om 0.00 uur begon. We werden door mijn oom afgezet en kwamen vrij laat de uitverkochte zaal binnen. Wie zat daar een paar stoelen verderop? Mijn goede flamencogitaar vriend Joep. We hadden niets afgesproken! Een hartelijke kennismaking met mijn tante volgde.
Ik zal nooit het begin van dat concert vergeten: het licht in de zaal dimde en bovenaan de rechter trap met rode loper, schuin achter het podium, opende de grote deur. Je zag nog niets, het enige wat te horen was waren de langzaam aanzwellende muziekklanken van een naderende flamencogitaar. Plots verscheen in de deuropening de gestalte van Manitas de Plata, gekleed in een witte blouse met grote pofmouwen. Hij stopte met spelen en strekte beide handen in de lucht met in zijn linker hand zijn gitaar. Toen ontplofte werkelijk de zaal. Hij stond daar doodstil, misschien wel 10 seconden, in dezelfde pose, met een brede glimlach op zijn gezicht. Het publiek applaudisseerde steeds luider, werd gek van enthousiasme. Langzaam, al spelende, schreed Manitas, onder luid gejoel en applaus naar beneden. Wat een binnenkomst, de sfeer zat er meteen in!
In de pauze (!) zijn we, mijn tante en ik, in het kielzog van Joep (die altijd alles durfde) de bewuste rechtertrap (waarop Manitas naar beneden kwam) omhoog gelopen en boven linksaf richting kleedkamer geslopen. We tikten aarzelend op een deur en een van de leden van Los Baliardos keek schuchter om de hoek. Toen hij mijn tante ontwaarde: hoogblond, niet onaantrekkelijk en in de bloei van haar leven, werden we meteen met z’n drieën binnengelaten. Ongelooflijk, terwijl een deel van het publiek wat te drinken kocht in de foyer en het andere deel in de zaal achterbleef waren wij in de kleedkamer! Wat ik me van de kleedkamer herinner is een soort kamer en-suite, met prachtige inrichting en veel ‘grandeur’. We troffen luidkeels lachende mannen die uitgelaten waren vanwege het succesvol verlopen eerste gedeelte van het concert. De mannen van Los Baliardos hadden Jose Reyes begeleid in het tweede gedeelte voor de pauze en zojuist hun nieuwe schone overhemden aangetrokken toen m’n tante meteen werd ingeschakeld om hun manchetknopen één voor één vast te maken. Intussen was Joep al in gesprek geraakt met een van de jongens van Los Balliardos toen ik rechts in de andere suite Manitas in een andere blouse zag staan met een nieuwe broek in zijn handen. Onze blikken kruisten elkaar en hij knikte uitnodigend met z’n hoofd. Ik liep verlegen naar hem toe en begroette hem. Hij was zeer vriendelijk en toen ik opzij keek lag daar schuin voor hem op een bankje zijn flamencogitaar. Een prachtige, engelachtige, bijna witte gitaar, een ‘blanca’. Ik keek weer naar Manitas en vaderlijk knikte hij met brede glimlach en gefronste wenkbrouwen naar zijn gitaar onderwijl zijn broek aantrekkend.. Ik pakte de gitaar voorzichtig op en bekeek hem vol bewondering. Het eerste dat door mij heen suisde was het gewicht, alsof ik alleen lucht oppakte, zo licht en wat was hij mooi!
,,Joue!” riep hij plots, ,,joue” zei hij een tweede keer, maar dan zachter. Ik ging voorzichtig zitten en begon aarzelend een falseta te spelen uit het boek van Ivor Mairants. Wat een geluid! Toen speelde ik een tremelo, die Joep van een van zijn platen had uitgezocht. Af en toe keek ik op en glimlachte hij instemmend. Wat was ik gelukkig! Ik stopte en keek voorzichtig in het klankgat. De naam die ik zag heb ik altijd onthouden: Jacques Favino, Rue Clignacourt 9, Paris. Pas later ontdekte ik dat deze gitaarbouwer destijds de ‘Hotclub de France’ gitaren voor Django Reinhardt bouwde en zeer beroemd was. Ik moest weer terugdenken aan Frits: zijn platen van Manitas én Django! De cirkel was weer rond. Jaren later ben ik in Parijs op zoek gegaan naar dat adres en ook gevonden. Helaas niet Jacques Favino, die was inmiddels gestopt, maar wel zijn zoon Jean-Pierre die ook bouwt.
Opeens rinkelde de bel, het publiek moest weer naar de zaal. Ik schrok en voorzichtig legde ik zijn gitaar terug. We gaven elkaar lachend een hand en ik liep in een roes terug naar het andere gedeelte van de suite waar m’n tante en Joep intussen uitvoerig afscheid namen van Jose Reyes en Los Baliardos. Ik knikte lachend en snel verlieten we de kleedkamer. De zaal was inmiddels alweer bijna vol gelopen toen wij voorzichtig weer de grote trap in de zaal naar beneden namen.
Net toen we beneden waren en onze stoelen vonden werd de zaal weer donker. Voldaan gingen we zitten. Wat voelden wij ons trots, de mensen moesten eens weten..
Kunst en kunstjes
Manitas begon het tweede gedeelte van zijn show. Een vast element van z’n show (later heb ik hem nog een aantal keren zien optreden) was dat hij razendsnelle ligados met z’n linkerhand speelde zonder zijn rechterhand te gebruiken en toch normaal geluid produceerde. Voor niet-gitaristen komt dit tamelijk spectaculair over. Na luttele momenten had het publiek het in de gaten dat hij zijn rechterhand niet gebruikte en begon hij met zijn rechterhand draaibewegingen te maken alsof hij een draaiorgel bediende. Steevast reageerde het publiek met groot applaus.
Dit raakt meteen de kern van dit verhaal: Manitas was een flamboyant rasartiest en entertainer die zijn publiek met veel virtuositeit in vervoering bracht. In deze tijd was hij een wereldster die wereldwijd miljoenen platen verkocht. Hij was nauw bevriend met onder meer Pablo Picasso, Brigitte Bardot en Salvador Dali en werd ontvangen in het Witte Huis door de toenmalige president Richard Nixon. Alle belangrijke grote concertzalen, waaronder Carnegie Hall in New York en Royal Albert Hall in London lagen aan zijn voeten.
Pas later, in 1975, maakte ik kennis met de muziek van Paco de Lucía die ik voor het eerst zag optreden bij Willem Duys en vlak daarna met de muziek van Paco Peña. Toen ging het kwartje vallen en maakten we kennis met wat flamenco werkelijk inhield. Of om Ruud Stoop te citeren (op zijn FB tijdslijn): “om er later achter te komen dat zijn kunsten meestal een serie ‘kunstjes’ waren”. Inderdaad, en dat gaf me toen toch wel een soort ‘kater’ gevoel. Maar dit neemt niet weg dat ik deze jeugdherinneringen blijf koesteren en altijd met een warm gevoel en veel respect aan Manitas zal blijven terugdenken.
Het gevoel dat ik voelde bij die eerste klanken kan niemand me afnemen..ook ikzelf niet.
Manitas de Plata, merci, RIP.
Claudio Benito
Manitas de Plata,
merci,
RIP
